Protestantyzm

Autor: Sławomir Biliński

 

Protestantyzm jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia.1 Zaistniał jako środowisko odnowy w XVI-wiecznym Kościele Zachodnim. Od początku miał jednocześnie postać ruchu społeczno-politycznego, który występował przeciwko sytuacji w średniowiecznym Kościele i społeczeństwie. Wysuwał postulaty mające ją zmienić dotyczące powrotu do Słowa Bożego, jako źródła wiary oraz zaprzestania stosowania takich praktyk jak: odpusty, msze za zmarłych, spowiedzi itd. Protestantyzm miał swoich prekursorów w osobach reformatorów, którzy o wiele wcześniej występowali z krytyką Kościoła przyjmując Słowo Boże jako fundament i źródło wiary, np. Piotra Waldensa (XII wiek), Johna Wickliff`a (XIV wiek) czy Jana Husa (XIV wiek).

 

Za początek protestantyzmu przyjmuje się wydarzenie, gdy Marcin Luter (doktor teologii i profesor biblistyki) w 1517 roku na drzwiach katedry w Wittenberdze przybił 95 tez według, których powinna się dokonać reforma Kościoła. Stało się to początkiem Reformacji w Niemczech. Początkowo Luter nie zamierzał stworzyć jakiegoś nowego Kościoła, a jedynie chciał zreformować już istniejący. Jednak jego tezy nie spotkały się ze zrozumieniem. Został ekskomunikowany przez papieża. Dlatego też był zmuszony do stworzenia niezależnego Kościoła, opartego na Ewangelii. Pierwszym i najważniejszych wyznaniem wiary dla zwolenników Lutra – luteran – była Konfesja Augsburska, stąd też inne określenie przedstawicieli najstarszego nurtu Reformacji – ewangelicy augsburscy. Podkreślali w niej, że tak jak inni chrześcijanie wierzą w Trójjedynego Boga. Jednak normą ich wiary nie są decyzje soborowe i swobodnie rozwijająca się tradycja, ale Słowo Boże podane w Biblii. Choć uznają wyznania wiary pierwszych soborów ekumenicznych, to uważają, że wszelkie decyzje soborowe oraz tradycję należy poddawać sprawdzaniu przez Pismo Święte, które jest „skarbem Kościoła”.

 

W tym samym czasie według podobnych zasad, lecz niezależnie od Lutra, rozpoczął reformę Kościoła w Zurychu Ulryk Zwingli. Na ukształtowanie się zreformowanego Kościoła miał jednak większy wpływ Jan Kalwin, który później działał w Genewie. Tak narodziło się drugie najstarsze wyznanie protestanckie – kalwinizm.

 

Najogólniej rzecz biorąc dzisiaj mianem protestantyzmu określa się różne wyznania chrześcijańskie, które powstały w wyniku Reformacji i przyjęcia jej pryncypiów. Protestantyzm jest terminem nieostrym, wielowarstwowym, obejmującym różne poglądy, czego dowodem jest istnienie wielu wyznań. W Polsce najbardziej znaczące to luteranizm, kalwinizm, baptyzm, metodyzm, adwentyzm, pentekostalizm.2 W środowisku wyznań protestanckich można wyodrębnić jednak pewne wspólne cechy wynikające z podobnego rozumienia najważniejszych prawd biblijnych.3 W ujęciu Lutra były to zasady: tylko Chrystus, tylko łaska, tylko przez wiarę, tylko Pismo.

 

Pozycja człowieka wobec Boga

Protestanci tradycyjnie uważają, że Bóg jest zainteresowany człowiekiem i to nie w wymiarze masowym, ale jednostkowym. Każdy człowiek zajmuje tę samą pozycję wobec swego Stwórcy: ze względu na swoją grzeszność, nieposłuszeństwo zasługuje na śmierć i sam nie może zmienić tej sytuacji. Może jednak przyjąć Boże rozwiązanie. Jedynym ratunkiem człowieka jest zwrócenie się do Boga. Nie może ono nastąpić pod wpływem nacisku innych osób, wspólnoty, nie mówiąc o tym, iż nie może odbyć się bez udziału zainteresowanego. Wola człowieka w tym względzie nie może być niczym skrępowana. Decyzja musi wynikać z poczucia odpowiedzialności za swoje życie przed Bogiem – najwyższym sędzią. Musi być ona podjęta w sumieniu człowieka, bez korzystania z pomocy pośredników, czy orędowników.

 

 

Ratunek dla człowieka

Według ugruntowanych przekonań protestanckich człowiek może znaleźć ratunek jedynie w Słowie Bożym. Należy je rozumieć osobowo, jako wcielenie Boga w postać Jezusa Chrystusa, który ma naturę w pełni boską i ludzką i jest jedynym pośrednikiem między człowiekiem, a Bogiem. Poprzez swoją śmierć i zmartwychwstanie zbawia człowieka. Jest więc objawieniem Boga i wykonawcą jego planu względem człowieka. Dziś odwieczne Słowo jest dostępne nam w postaci Biblii. Stanowi ono najwyższy autorytet w życiu każdego chrześcijanina. Jest też jedyną normą dla Kościoła. Z niego wypływają prawdy wiary, zasady postępowania zarówno dla indywidualnego człowieka jak i dla całej wspólnoty. Są one jedynie obowiązujące i wiążące. Słowo Boże ma status nieomylności. Decyzje Kościoła natomiast są na tyle autorytatywne, na ile pozostają z nim w zgodzie. Człowiek świadomy swojej grzeszności i słabości musi nieustannie zwracać się do Słowa Bożego poddając mu swoje myśli, decyzje, zamiary. Tylko jego światło jest w stanie pokazać, co jest złe, a co dobre. Taka pokora musi cechować też cały Kościół, który pamiętając o własnej niedoskonałości zwraca się do Słowa, by okazać mu posłuszeństwo. Przestrzeganie Słowa, a nie sukcesja urzędów czy wielowieczna tradycja, jest jedynym kryterium przynależności do prawdziwego Kościoła.

 

Sposób dokonywania się zbawienia

Według relacjonowanej perspektywy człowiek będąc upadłym i dalekim od Boga zasługuje jedynie na jego potępienie. Nie jest w stanie zyskać jego przychylności ani przez dobre postępowanie, ani przez wykonywanie pewnych praktyk religijnych. Nie jest w stanie też szukać Boga z własnej woli. To Bóg w swojej łaskawości inicjuje pojednanie. Dokonuje się ono na Jego warunkach. Posyła swojego jedynego Syna, który przyjmuje karę za ludzkie grzechy ponosząc śmierć, na którą zasłużył człowiek. Korzystając z tej ofiary człowiek może uniknąć wiecznych konsekwencji swojego nieposłuszeństwa i upadłości. Przyjmując ją jedna się ze swoim Stwórcą. Ofiara Jezusa staje się skuteczna w życiu człowieka tylko przez wiarę. Przez pokładanie ufności w Bogu, który jest Emanuelem otrzymuje on nowe życie i nową pozycję. Z jednej strony świadomy swej grzeszności, z drugiej korzystając z pozycji danej przez Chrystusa oczekuje na spotkanie ze swoim Panem w wieczności.

 

Poszczególne wyznania protestanckie różnie akcentują elementy zarysowanego wyżej orędzia, zwłaszcza w aspekcie eklezjologicznym i sakramentologicznym, jednak zawsze zachowywany jest akcent położony na sprawie indywidualnej i osobistej więzi człowieka z Bogiem w Jezusie Chrystusie.

 

1 Zob. np. Z. Pasek, Protestantyzm, w: Religia. Encyklopedia PWN t. 8, red. T. Gadacz, B. Milerski, Warszawa 2003, s. 275-279.

2 Zob. K. Karski, Symbolika. Zarys wiedzy o Kościołach i wspólnotach chrześcijańskich, wyd. 2, Warszawa 2003, s. 119-216.

3 Por. T.J. Zieliński, Czym jest protestantyzm? Myśl Protestancka 1997 nr 3.

Reklamy

Skomentuj

Please log in using one of these methods to post your comment:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s